Luật Tâm Đức – Hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế có bị xử phạt hay truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Luật Tâm Đức – Trong thực tế, không ít cá nhân, doanh nghiệp lập hợp đồng giả cách nhằm che giấu giao dịch thật để giảm hoặc trốn nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, hành vi này tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Vậy hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế có bị xử phạt hay truy cứu trách nhiệm hình sự không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết theo quy định pháp luật hiện hành.

Nội dung trang

1. Hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế là gì?

Luật Tâm Đức – Trong quá trình giao dịch dân sự, kinh doanh, một số cá nhân và doanh nghiệp đã lập hợp đồng giả cách với mục đích che giấu giao dịch thực tế nhằm giảm hoặc né tránh nghĩa vụ thuế phải nộp cho Nhà nước.

Hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế được hiểu là việc các bên:

Thỏa thuận với nhau xác lập một hợp đồng chỉ mang tính hình thức
Nội dung ghi trong hợp đồng không phản ánh đúng bản chất giao dịch
Mục đích thực sự là làm giảm số tiền thuế phải kê khai, nộp thuế

Trên thực tế, giao dịch thật vẫn diễn ra nhưng được “ngụy trang” dưới một hình thức hợp đồng khác để đối phó với cơ quan thuế.

Các biểu hiện phổ biến của hợp đồng giả cách trốn thuế

Hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế thường xuất hiện dưới các hình thức như:

Ghi giá chuyển nhượng tài sản thấp hơn nhiều so với giá thực tế
Lập hợp đồng tặng cho, cho mượn tài sản thay cho mua bán
Sử dụng hợp đồng ủy quyền toàn phần để che giấu việc chuyển nhượng
Chia nhỏ giao dịch hoặc thay đổi tên gọi hợp đồng nhằm giảm nghĩa vụ thuế

Những hình thức này tuy có vẻ “hợp lệ” về mặt giấy tờ nhưng tiềm ẩn rủi ro pháp lý rất lớn khi bị cơ quan chức năng kiểm tra, xác minh.

Luật Tâm Đức - Hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế có bị xử phạt hay truy cứu trách nhiệm hình sự không? — Luật Tâm Đức – Hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế có bị xử phạt hay truy cứu trách nhiệm hình sự không?

2. Hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế có bị tuyên vô hiệu không?

Luật Tâm Đức – Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng được xác lập nhằm che giấu một giao dịch dân sự khác thì bị coi là hợp đồng giả cách và không được pháp luật công nhận hiệu lực.

Cụ thể, trong trường hợp các bên lập hợp đồng giả cách để trốn thuế:

Hợp đồng thể hiện trên giấy tờ bị tuyên vô hiệu
Cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định giao dịch thực tế phát sinh giữa các bên
Nghĩa vụ thuế được tính theo bản chất giao dịch thật, không căn cứ vào nội dung hợp đồng giả tạo

Việc tuyên hợp đồng giả cách vô hiệu nhằm ngăn chặn hành vi lợi dụng hình thức hợp đồng để trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nước.

Hệ quả pháp lý khi hợp đồng giả cách bị tuyên vô hiệu

Khi hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế bị tuyên vô hiệu, các bên có thể phải đối mặt với nhiều hệ quả pháp lý, bao gồm:

Hoàn trả cho nhau những gì đã nhận theo hợp đồng giả tạo
Bị truy thu toàn bộ số tiền thuế còn thiếu
Phải nộp tiền phạt và tiền chậm nộp thuế
Phát sinh tranh chấp dân sự liên quan đến quyền, nghĩa vụ tài sản

Trong nhiều trường hợp, dù các bên đã hoàn tất việc chuyển giao tài sản, nhưng khi hợp đồng bị tuyên vô hiệu, quyền lợi của các bên không được bảo đảm như kỳ vọng ban đầu.

3. Hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế có bị xử phạt hành chính không?

Trong trường hợp hành vi lập hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, cá nhân hoặc doanh nghiệp vi phạm vẫn sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế theo quy định pháp luật.

3.1. Các hành vi bị coi là vi phạm hành chính về thuế

Những hành vi sau đây thường bị cơ quan thuế xác định là vi phạm hành chính:

Kê khai giá trị giao dịch không đúng thực tế thông qua hợp đồng giả tạo
Cố ý sử dụng hợp đồng giả cách để làm giảm số thuế phải nộp
Không kê khai hoặc kê khai thiếu nghĩa vụ thuế phát sinh từ giao dịch thật

Khi bị phát hiện, cơ quan thuế có quyền ấn định lại nghĩa vụ thuế dựa trên bản chất giao dịch thực tế.

3.2. Mức xử phạt đối với hành vi dùng hợp đồng giả cách trốn thuế

Tùy theo mức độ và hậu quả của hành vi vi phạm, người nộp thuế có thể phải chịu:

Phạt tiền theo tỷ lệ phần trăm trên số tiền thuế trốn
Truy thu toàn bộ số tiền thuế còn thiếu
Tiền chậm nộp thuế tính theo thời gian vi phạm

Trong nhiều trường hợp, tổng số tiền phải nộp có thể cao hơn rất nhiều so với khoản thuế ban đầu mà các bên tìm cách né tránh.

3.3. Tình tiết tăng nặng khi xử phạt hành chính

Người vi phạm có thể bị áp dụng mức phạt nặng hơn nếu:

Vi phạm có tổ chức, có sự thỏa thuận từ trước
Sử dụng nhiều hợp đồng giả cách liên tiếp
Đã từng bị xử phạt về thuế nhưng tiếp tục tái phạm

Những tình tiết này cũng là cơ sở để cơ quan chức năng xem xét chuyển hồ sơ sang xử lý hình sự nếu đủ điều kiện.

4. Khi nào hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Không phải mọi trường hợp lập hợp đồng giả cách trốn thuế đều bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, nếu hành vi này đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

4.1. Dấu hiệu cấu thành tội trốn thuế

Hành vi sử dụng hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế có thể bị coi là tội trốn thuế khi đáp ứng các dấu hiệu sau:

Có hành vi gian dối có chủ ý, lập hợp đồng giả tạo để che giấu giao dịch thật
Trốn nghĩa vụ thuế thông qua việc kê khai không đúng hoặc không kê khai
Số tiền thuế trốn đạt ngưỡng luật định hoặc thuộc trường hợp tái phạm
Người vi phạm có năng lực chịu trách nhiệm hình sự

Việc cố tình lập hợp đồng không phản ánh đúng bản chất giao dịch được xem là thủ đoạn gian dối trong hoạt động trốn thuế.

4.2. Hình phạt đối với cá nhân thực hiện hành vi trốn thuế

Cá nhân có hành vi dùng hợp đồng giả cách trốn thuế có thể phải chịu:

Phạt tiền với mức cao
Phạt cải tạo không giam giữ
Phạt tù trong trường hợp nghiêm trọng
Có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề hoặc làm công việc nhất định

Mức hình phạt cụ thể phụ thuộc vào:

Số tiền thuế trốn
Tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi
Các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

4.3. Trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại

Trong trường hợp hành vi trốn thuế được thực hiện nhân danh doanh nghiệp, pháp nhân thương mại cũng có thể bị:

Phạt tiền với mức rất lớn
Đình chỉ hoạt động có thời hạn
Cấm kinh doanh, cấm huy động vốn trong một số lĩnh vực

Điều này cho thấy việc sử dụng hợp đồng giả cách để trốn thuế không chỉ rủi ro cho cá nhân mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến doanh nghiệp.

5. Các dạng hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế thường gặp trong thực tế

Trên thực tế, hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, đặc biệt phổ biến trong giao dịch bất động sản và hoạt động kinh doanh. Dưới đây là những dạng thường gặp:

5.1. Ghi giá chuyển nhượng thấp hơn giá thực tế

Đây là hình thức phổ biến nhất, trong đó:

Giá ghi trong hợp đồng mua bán thấp hơn nhiều so với giá giao dịch thực tế
Phần chênh lệch được thanh toán bằng tiền mặt hoặc thỏa thuận riêng

Hình thức này nhằm giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế doanh nghiệp, lệ phí trước bạ, nhưng rất dễ bị cơ quan thuế phát hiện và xử lý.

5.2. Giả tạo hợp đồng tặng cho để né thuế

Một số trường hợp các bên lập:

Hợp đồng tặng cho tài sản giữa người thân hoặc người quen
Trong khi thực chất là mua bán có thanh toán tiền

Nếu không chứng minh được việc tặng cho là thật, hợp đồng này có thể bị coi là giả cách nhằm trốn thuế.

5.3. Dùng hợp đồng ủy quyền thay cho mua bán

Các bên ký:

Hợp đồng ủy quyền toàn phần, thời hạn dài
Người được ủy quyền có quyền định đoạt tài sản như chủ sở hữu

Thực chất, đây là hình thức che giấu việc chuyển nhượng để trì hoãn hoặc né nghĩa vụ thuế.

5.4. Chia nhỏ hoặc đổi tên hợp đồng để giảm nghĩa vụ thuế

Một số chủ thể:

Chia giao dịch lớn thành nhiều hợp đồng nhỏ
Đổi tên hợp đồng mua bán thành hợp đồng hợp tác, thuê, mượn

Những cách này đều có nguy cơ bị cơ quan thuế xác định lại bản chất giao dịch.

5.5. Lập hợp đồng giả để hợp thức hóa dòng tiền

Doanh nghiệp có thể:

Lập hợp đồng dịch vụ, cho thuê, gia công không có thật
Nhằm hợp thức hóa chi phí hoặc che giấu doanh thu chịu thuế

Đây là hành vi bị cơ quan thuế kiểm tra rất chặt và dễ bị xử lý hình sự nếu giá trị lớn.

6. Rủi ro pháp lý khi sử dụng hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế

Việc lập hợp đồng giả cách để trốn thuế có thể mang lại lợi ích trước mắt, nhưng lại tiềm ẩn hàng loạt rủi ro pháp lý nghiêm trọng cho cá nhân và doanh nghiệp khi bị cơ quan chức năng phát hiện.

6.1. Hợp đồng bị tuyên vô hiệu, quyền lợi không được bảo vệ

Khi hợp đồng giả cách bị tuyên vô hiệu:

Giao dịch ghi nhận trên giấy tờ không được pháp luật công nhận
Các bên không được bảo vệ quyền lợi theo nội dung hợp đồng giả tạo
Dễ phát sinh tranh chấp về tiền bạc, tài sản khi các bên mâu thuẫn

Trong nhiều trường hợp, bên yếu thế có thể chịu thiệt hại lớn nhưng không có căn cứ pháp lý để yêu cầu bảo vệ.

6.2. Bị truy thu thuế và xử phạt nặng

Người vi phạm có thể phải:

Truy thu toàn bộ số tiền thuế đã trốn
Nộp tiền phạt và tiền chậm nộp
Chịu mức phạt cao hơn nhiều lần so với khoản thuế ban đầu

Điều này khiến chi phí thực tế cao gấp nhiều lần so với lợi ích đạt được.

6.3. Nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Nếu hành vi trốn thuế thông qua hợp đồng giả cách:

Có tính chất cố ý, có tổ chức
Số tiền thuế trốn lớn hoặc rất lớn

Người vi phạm có thể bị khởi tố hình sự, ảnh hưởng nghiêm trọng đến:

Uy tín cá nhân
Hoạt động kinh doanh
Quan hệ tín dụng, đầu tư

6.4. Ảnh hưởng đến doanh nghiệp và các giao dịch khác

Đối với doanh nghiệp, rủi ro còn bao gồm:

Bị đình chỉ hoạt động
Bị đưa vào diện kiểm tra, thanh tra thuế thường xuyên
Ảnh hưởng đến khả năng ký kết hợp đồng, vay vốn, gọi đầu tư

Một sai lầm về hợp đồng và thuế có thể gây hậu quả lâu dài và khó khắc phục.

7. Làm gì để tránh rủi ro pháp lý liên quan đến hợp đồng giả cách và thuế?

Để hạn chế tối đa rủi ro pháp lý phát sinh từ việc sử dụng hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế, cá nhân và doanh nghiệp cần chủ động tuân thủ đúng quy định pháp luật ngay từ đầu.

7.1. Ký kết hợp đồng đúng bản chất giao dịch

Nguyên tắc quan trọng nhất là:

Nội dung hợp đồng phải phản ánh trung thực giao dịch thực tế
Không nên vì muốn giảm nghĩa vụ thuế mà thay đổi hình thức giao dịch

Việc ký kết hợp đồng đúng bản chất không chỉ giúp đảm bảo hiệu lực pháp lý mà còn bảo vệ quyền lợi của các bên khi phát sinh tranh chấp.

7.2. Kê khai và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế

Người nộp thuế cần:

Kê khai giá trị giao dịch đúng, đủ, kịp thời
Chủ động nộp thuế theo quy định
Lưu trữ chứng từ, hồ sơ giao dịch rõ ràng, minh bạch

Việc tuân thủ nghĩa vụ thuế giúp tránh nguy cơ bị truy thu, xử phạt hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

7.3. Tham vấn luật sư, chuyên gia thuế trước khi giao kết hợp đồng

Đối với các giao dịch có giá trị lớn như:

Mua bán, chuyển nhượng bất động sản
Góp vốn, chuyển nhượng cổ phần
Các hợp đồng kinh doanh phức tạp

Việc tham vấn luật sư hoặc chuyên gia thuế sẽ giúp:

Đánh giá rủi ro pháp lý
Lựa chọn phương án giao dịch hợp pháp, an toàn
Hạn chế tối đa tranh chấp và hậu quả về sau

Kết luận

Hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế không chỉ bị tuyên vô hiệu mà còn có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm. Đây là hành vi tiềm ẩn rủi ro pháp lý rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh cơ quan thuế ngày càng tăng cường thanh tra, kiểm tra.

👉 Vì vậy, cá nhân và doanh nghiệp cần cẩn trọng khi ký kết hợp đồng, tránh sử dụng các thủ thuật hợp đồng giả tạo để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình một cách bền vững.

Văn phòng Luật sư Châu Đốc – Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh
📍 Địa chỉ: 92/49/7/20 Nguyễn Thị Chạy, khu phố Chiêu Liêu, Phường Dĩ An, Thành phố Hồ Chí Minh.
📞 Điện thoại: 0987 7916 32
✉️ Email: luattamduc.law@gmail.com
🌐 Website: luatsugantoi.vn
📘 Facebook: Luật sư Dân sự
🎵 TikTok: @luatsutuvantphcm
📍 Google Maps: Xem bản đồ
🕐 Thời gian làm việc: Thứ 2 – Thứ 7 (8:00 – 17:00)

DỊCH VỤ LUẬT SƯ

Hợp đồng giả cách nhằm trốn thuế có bị xử phạt hay truy cứu trách nhiệm hình sự không?