Trách nhiệm pháp lý khi gây tai nạn giao thông: Xử phạt hành chính hay truy cứu hình sự?

Luật sư Gần Tôi – Tai nạn giao thông là sự cố không ai mong muốn nhưng lại xảy ra khá phổ biến trong thực tế. Khi tai nạn xảy ra, nhiều người băn khoăn gây tai nạn giao thông thì bị xử phạt hành chính hay bị truy cứu trách nhiệm hình sự? Việc xác định trách nhiệm pháp lý phụ thuộc vào mức độ vi phạm và hậu quả gây ra. Bài viết dưới đây sẽ phân tích rõ các trường hợp theo quy định pháp luật hiện hành.

1. Tai nạn giao thông là gì? Căn cứ xác định trách nhiệm pháp lý

Luật sư Gần Tôi – Tai nạn giao thông là sự việc xảy ra ngoài ý muốn trong quá trình tham gia giao thông đường bộ, gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản của cá nhân, tổ chức. Tai nạn giao thông có thể phát sinh từ hành vi vi phạm quy định an toàn giao thông hoặc do các yếu tố khách quan khác.

Theo quy định của pháp luật, không phải mọi trường hợp gây tai nạn giao thông đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xử lý người gây tai nạn sẽ căn cứ vào:

• Hành vi vi phạm quy tắc giao thông đường bộ

• Mức độ lỗi của người điều khiển phương tiện

• Hậu quả thiệt hại thực tế xảy ra

Trên cơ sở các yếu tố này, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét áp dụng xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật. Đây là căn cứ quan trọng để phân định trách nhiệm pháp lý khi xảy ra tai nạn giao thông.

3. Trường hợp gây tai nạn giao thông bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Luật sư Gần Tôi – Người gây tai nạn giao thông sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi hành vi vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ gây hậu quả nghiêm trọng và đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

3.1. Căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự

Việc truy cứu trách nhiệm hình sự được đặt ra khi người điều khiển phương tiện:

• Vi phạm nghiêm trọng quy định về an toàn giao thông đường bộ

• Gây thiệt hại lớn về tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản của người khác

• Có mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hành vi vi phạm và hậu quả xảy ra

Một số trường hợp điển hình có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự gồm:

• Làm chết người

• Gây thương tích nặng cho một hoặc nhiều người

• Gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản

• Có các tình tiết tăng nặng như không có giấy phép lái xe, sử dụng rượu bia, chất kích thích khi điều khiển phương tiện

3.2. Các tình tiết làm tăng nặng trách nhiệm hình sự

Trong quá trình xem xét trách nhiệm hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ đánh giá các tình tiết tăng nặng như:

• Bỏ trốn sau khi gây tai nạn

• Không cứu giúp người bị nạn

• Vi phạm nồng độ cồn, sử dụng chất ma túy

• Điều khiển phương tiện khi không đủ điều kiện theo quy định

Những tình tiết này có thể làm tăng mức hình phạt hoặc chuyển khung hình phạt nặng hơn.

4. Phân biệt xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự khi gây tai nạn giao thông

Việc phân biệt xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định hậu quả pháp lý mà người gây tai nạn giao thông phải chịu. Hai hình thức này có sự khác biệt cơ bản như sau:

4.1. Căn cứ pháp lý áp dụng

• Xử phạt hành chính: Áp dụng theo các nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ, khi hành vi vi phạm chưa đến mức nguy hiểm cho xã hội.

• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Áp dụng theo quy định của Bộ luật Hình sự, khi hành vi vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng và đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

4.2. Mức độ hậu quả

• Xử phạt hành chính áp dụng đối với các trường hợp tai nạn giao thông có hậu quả nhẹ, thiệt hại không lớn.

• Truy cứu trách nhiệm hình sự áp dụng khi tai nạn giao thông gây hậu quả nghiêm trọng, như chết người, thương tích nặng hoặc thiệt hại lớn về tài sản.

4.3. Hình thức xử lý và hậu quả pháp lý

Việc hiểu rõ sự khác biệt này giúp người tham gia giao thông nhận thức đúng về mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm và hậu quả pháp lý có thể phải gánh chịu.

5. Trách nhiệm bồi thường dân sự khi gây tai nạn giao thông

Bên cạnh việc bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, người gây tai nạn giao thông nếu có lỗi còn phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự theo quy định của pháp luật dân sự.

5.1. Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh khi đáp ứng các điều kiện sau:

• Có thiệt hại thực tế xảy ra

• Có hành vi vi phạm pháp luật giao thông

• Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại

• Có lỗi của người gây tai nạn (trừ trường hợp trách nhiệm bồi thường không phụ thuộc vào lỗi)

5.2. Các khoản thiệt hại phải bồi thường

Tùy từng trường hợp cụ thể, người gây tai nạn giao thông có thể phải bồi thường các khoản sau:

• Chi phí cứu chữa, điều trị, phục hồi sức khỏe cho người bị hại

• Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị hại

• Chi phí chăm sóc người bị thương trong thời gian điều trị

• Thiệt hại về tài sản do tai nạn gây ra

• Trường hợp có người chết, phải bồi thường chi phí mai táng và khoản bù đắp tổn thất tinh thần cho thân nhân người bị hại

5.3. Thỏa thuận và giải quyết bồi thường

Việc bồi thường thiệt hại có thể được thực hiện thông qua:

• Thỏa thuận giữa các bên

• Giải quyết trong quá trình xử lý vi phạm hành chính

• Giải quyết trong vụ án hình sự hoặc dân sự theo quy định pháp luật

Thái độ thiện chí khắc phục hậu quả, tự nguyện bồi thường có thể được xem là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm pháp lý đối với người gây tai nạn.

6. Cần làm gì khi không may gây tai nạn giao thông?

Khi xảy ra tai nạn giao thông, cách xử lý ban đầu của người liên quan có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ giúp hạn chế thiệt hại mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến trách nhiệm pháp lý sau này.

Người gây tai nạn giao thông cần thực hiện các bước sau:

• Dừng ngay phương tiện, giữ nguyên hiện trường tai nạn, trừ trường hợp cần thiết phải di chuyển để cấp cứu người bị nạn hoặc bảo đảm an toàn giao thông

• Nhanh chóng cứu giúp người bị nạn, gọi cấp cứu và thông báo cho cơ quan công an hoặc lực lượng chức năng gần nhất

• Hợp tác với cơ quan chức năng trong việc lập biên bản, xác minh nguyên nhân tai nạn

• Không được bỏ trốn khỏi hiện trường, không che giấu hành vi vi phạm hoặc cản trở việc điều tra

• Chủ động khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại cho người bị hại theo quy định

Việc thực hiện đúng các nghĩa vụ trên không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn thể hiện ý thức chấp hành pháp luật. Trong nhiều trường hợp, đây còn là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét giảm nhẹ trách nhiệm cho người gây tai nạn.

7. Kết luận

Việc xác định trách nhiệm pháp lý khi gây tai nạn giao thông không áp dụng chung cho mọi trường hợp mà phụ thuộc vào tính chất hành vi vi phạm và mức độ hậu quả xảy ra. Trường hợp tai nạn giao thông gây hậu quả nhẹ, người vi phạm có thể chỉ bị xử phạt hành chính; tuy nhiên, nếu gây thiệt hại nghiêm trọng về tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản, người gây tai nạn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, dù bị xử lý theo hình thức nào, người gây tai nạn vẫn có trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự cho người bị hại nếu có lỗi. Việc chủ động chấp hành pháp luật, hợp tác với cơ quan chức năng và khắc phục hậu quả kịp thời không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn góp phần bảo đảm trật tự, an toàn giao thông.

Do đó, mỗi người tham gia giao thông cần nâng cao ý thức tuân thủ quy định an toàn giao thông để bảo vệ bản thân và tránh những hậu quả pháp lý đáng tiếc.

Văn phòng Luật sư Châu Đốc – Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh
📍 Địa chỉ: 92/49/7/20 Nguyễn Thị Chạy, khu phố Chiêu Liêu, Phường Dĩ An, Thành phố Hồ Chí Minh.
📞 Điện thoại: 0987 7916 32
✉️ Email: luattamduc.law@gmail.com
🌐 Website: luatsugantoi.vn
📘 Facebook: Luật sư Dân sự
🎵 TikTok: @luatsutuvantphcm
📍 Google Maps: Xem bản đồ
🕐 Thời gian làm việc: Thứ 2 – Thứ 7 (8:00 – 17:00)