Tranh chấp thanh toán trong thương mại – Đòi nợ, phạt vi phạm và lãi chậm trả

Luật sư Gần Tôi hướng dẫn giải quyết tranh chấp thanh toán trong thương mại – Đòi nợ, phạt vi phạm và lãi chậm là một trong những dạng tranh chấp thương mại phổ biến nhất. Việc đối tác chậm thanh toán, không thanh toán hoặc cố tình kéo dài nghĩa vụ trả tiền không chỉ ảnh hưởng đến dòng tiền mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ quy định pháp luật và cách xử lý hiệu quả các tranh chấp về đòi nợ, phạt vi phạm và lãi chậm trả.

---

1. Tranh chấp thanh toán trong thương mại là gì?

Tranh chấp thanh toán trong thương mại là tranh chấp phát sinh khi một bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng thương mại đã ký kết, bao gồm:

• Chậm thanh toán tiền hàng, tiền dịch vụ

• Không thanh toán dù đã nhận hàng hoặc sử dụng dịch vụ

• Tranh chấp về mức phạt vi phạm, lãi chậm trả

Các tranh chấp này thường phát sinh trong hợp đồng mua bán hàng hóa, hợp đồng dịch vụ, hợp đồng xây dựng, hợp đồng phân phối…

2. Quy định pháp luật về nghĩa vụ thanh toán trong thương mại

Nghĩa vụ thanh toán là nghĩa vụ cốt lõi trong các hợp đồng thương mại. Khi phát sinh tranh chấp, việc xác định đúng căn cứ pháp luật sẽ giúp doanh nghiệp bảo vệ hiệu quả quyền lợi của mình.

2.1. Nghĩa vụ thanh toán theo Luật Thương mại

Theo Luật Thương mại 2005, bên mua hoặc bên sử dụng dịch vụ có nghĩa vụ:

• Thanh toán đúng thời hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng

• Thanh toán đúng số tiền, đúng loại tiền và phương thức thanh toán

• Thực hiện nghĩa vụ thanh toán tại địa điểm và thời điểm đã cam kết

Trường hợp hợp đồng không quy định cụ thể, nghĩa vụ thanh toán phải được thực hiện ngay khi bên bán giao hàng hoặc hoàn thành dịch vụ.

Xem thêm: Tranh chấp quyền nuôi con sau ly hôn – Quy định pháp luật 2025

2.2. Nghĩa vụ thanh toán theo Bộ luật Dân sự

Bộ luật Dân sự 2015 quy định, bên có nghĩa vụ thanh toán phải:

• Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả tiền khi đến hạn

• Không được viện dẫn lý do khó khăn tài chính để trì hoãn thanh toán

• Chịu trách nhiệm dân sự nếu chậm hoặc không thanh toán đúng cam kết

Việc vi phạm nghĩa vụ thanh toán được xem là vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, làm phát sinh trách nhiệm pháp lý tương ứng.

2.3. Hậu quả pháp lý khi vi phạm nghĩa vụ thanh toán

Khi một bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ thanh toán, bên còn lại có quyền:

• Yêu cầu thanh toán đầy đủ số tiền còn nợ

• Yêu cầu phạt vi phạm hợp đồng (nếu có thỏa thuận)

• Yêu cầu trả lãi chậm thanh toán

• Yêu cầu bồi thường thiệt hại phát sinh

Các quyền này có thể được áp dụng đồng thời, tùy theo nội dung hợp đồng và quy định pháp luật.

2.4. Ý nghĩa của điều khoản thanh toán trong hợp đồng thương mại

Thực tiễn cho thấy, nhiều tranh chấp thanh toán phát sinh do hợp đồng:

• Quy định không rõ thời hạn thanh toán

• Không thỏa thuận mức phạt vi phạm, lãi chậm trả

• Thiếu cơ chế xử lý khi đối tác chậm hoặc không thanh toán

Do đó, việc xây dựng điều khoản thanh toán chặt chẽ, rõ ràng ngay từ đầu là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro tranh chấp.

Xem thêm: Tranh chấp hợp đồng vay tài sản – Lãi suất, phạt chậm trả và cách khởi kiện (Cập nhật 2025)

3. Đòi nợ trong tranh chấp thanh toán thương mại – Luật sư Gần Tôi tư vấn

Khi đối tác vi phạm nghĩa vụ thanh toán, doanh nghiệp cần lựa chọn phương án đòi nợ hợp pháp, hiệu quả, tránh các rủi ro pháp lý phát sinh do áp dụng biện pháp không đúng quy định.

3.1. Đòi nợ thông qua thương lượng, nhắc nợ

Đây là phương án nên được ưu tiên áp dụng đầu tiên, đặc biệt khi các bên vẫn còn khả năng hợp tác. Doanh nghiệp có thể:

• Gửi thư nhắc nợ, thông báo quá hạn thanh toán

• Lập biên bản làm việc, xác nhận công nợ

• Thỏa thuận gia hạn thời gian thanh toán hoặc chia nhỏ khoản nợ

Việc thương lượng giúp tiết kiệm chi phí, giữ quan hệ kinh doanh và tạo cơ sở chứng cứ quan trọng nếu phát sinh tranh chấp sau này.

3.2. Đòi nợ thông qua luật sư hoặc đại diện pháp lý

Trong nhiều trường hợp, việc doanh nghiệp tự đòi nợ không mang lại hiệu quả. Khi đó, luật sư có thể hỗ trợ:

• Soạn thảo thư yêu cầu thanh toán mang tính pháp lý cao

• Làm việc trực tiếp với đối tác vi phạm

• Đề xuất phương án xử lý phù hợp với từng khoản nợ

Sự tham gia của luật sư thường tạo áp lực pháp lý cần thiết, buộc bên vi phạm nghiêm túc thực hiện nghĩa vụ thanh toán.

3.3. Khởi kiện đòi nợ tại Tòa án hoặc Trọng tài thương mại

Nếu các biện pháp hòa giải, thương lượng không đạt kết quả, doanh nghiệp có quyền:

• Khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền theo quy định pháp luật

• Giải quyết tại Trọng tài thương mại nếu hợp đồng có điều khoản trọng tài

Việc lựa chọn Tòa án hay Trọng tài phụ thuộc vào:

• Thỏa thuận trong hợp đồng

• Giá trị tranh chấp

• Yêu cầu về thời gian và tính bảo mật

3.4. Những lưu ý quan trọng khi đòi nợ trong tranh chấp thương mại

Doanh nghiệp cần lưu ý:

• Không áp dụng các biện pháp đòi nợ trái pháp luật

• Bảo đảm còn thời hiệu khởi kiện theo quy định

• Lưu giữ đầy đủ hợp đồng, hóa đơn, chứng từ, xác nhận công nợ

👉 Lưu ý thực tiễn: Việc chậm trễ trong đòi nợ có thể khiến doanh nghiệp mất quyền khởi kiện hoặc gặp khó khăn trong việc thu hồi công nợ.

4. Phạt vi phạm hợp đồng trong tranh chấp thanh toán thương mại

Phạt vi phạm hợp đồng là biện pháp pháp lý quan trọng giúp doanh nghiệp răn đe hành vi chậm hoặc không thanh toán, đồng thời bảo vệ quyền lợi tài chính khi đối tác vi phạm nghĩa vụ.

4.1. Phạt vi phạm hợp đồng là gì?

Phạt vi phạm hợp đồng là khoản tiền mà bên vi phạm nghĩa vụ thanh toán phải trả cho bên bị vi phạm theo thỏa thuận trong hợp đồng khi:

• Thanh toán không đúng thời hạn

• Thanh toán không đầy đủ

• Không thực hiện nghĩa vụ thanh toán

Khoản phạt này mang tính chế tài, độc lập với nghĩa vụ thanh toán gốc.

4.2. Điều kiện áp dụng phạt vi phạm trong tranh chấp thanh toán

Để yêu cầu phạt vi phạm, doanh nghiệp cần lưu ý:

• Hợp đồng phải có điều khoản phạt vi phạm rõ ràng

• Hành vi vi phạm phải được xác định cụ thể

• Bên yêu cầu phạt phải chứng minh có hành vi vi phạm nghĩa vụ thanh toán

Nếu hợp đồng không quy định điều khoản phạt, doanh nghiệp không có căn cứ để yêu cầu áp dụng chế tài này.

4.3. Mức phạt vi phạm hợp đồng theo Luật Thương mại

Theo quy định của Luật Thương mại 2005, mức phạt vi phạm:

• Không vượt quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm

• Áp dụng đối với từng nghĩa vụ vi phạm cụ thể

Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý mức trần này khi soạn thảo và thực hiện hợp đồng để tránh điều khoản phạt bị vô hiệu.

Xem thêm: Luật sư Gần tôi – Tư vấn và đại diện tại Tòa bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong vụ án dân sự 2025

4.4. Có được vừa phạt vi phạm vừa yêu cầu bồi thường thiệt hại không?

Trong tranh chấp thanh toán thương mại, bên bị vi phạm:

• Có thể đồng thời yêu cầu phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại, nếu hợp đồng có thỏa thuận

• Trường hợp không có thỏa thuận, việc áp dụng đồng thời sẽ căn cứ vào quy định pháp luật

Việc xác định đúng căn cứ áp dụng giúp doanh nghiệp tối đa hóa quyền lợi hợp pháp khi giải quyết tranh chấp.

5. Lãi chậm trả trong tranh chấp thanh toán thương mại

Ngoài nghĩa vụ trả nợ gốc và phạt vi phạm (nếu có), bên vi phạm nghĩa vụ thanh toán còn có thể phải trả lãi chậm trả. Đây là quyền lợi quan trọng giúp doanh nghiệp bù đắp thiệt hại do việc bị chiếm dụng vốn.

5.1. Khi nào được yêu cầu lãi chậm trả?

Doanh nghiệp có quyền yêu cầu lãi chậm trả khi:

• Bên có nghĩa vụ chậm thanh toán so với thời hạn đã thỏa thuận

• Khoản tiền chậm trả được xác định rõ trong hợp đồng hoặc chứng từ thanh toán

Quyền yêu cầu lãi chậm trả phát sinh kể từ ngày đến hạn thanh toán cho đến khi bên vi phạm thực hiện xong nghĩa vụ.

5.2. Lãi suất chậm trả theo thỏa thuận trong hợp đồng

Nếu hợp đồng có quy định cụ thể về lãi chậm trả thì:

• Áp dụng theo mức lãi suất đã thỏa thuận

• Mức lãi suất không được trái với quy định pháp luật hiện hành

Việc thỏa thuận rõ lãi chậm trả trong hợp đồng giúp doanh nghiệp chủ động bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp.

5.3. Lãi chậm trả khi hợp đồng không có thỏa thuận

Trường hợp hợp đồng không quy định lãi chậm trả, doanh nghiệp vẫn có quyền:

• Yêu cầu áp dụng lãi suất theo quy định của pháp luật

• Tính lãi trên số tiền và thời gian chậm thanh toán thực tế

Đây là căn cứ quan trọng để tránh việc đối tác lợi dụng kẽ hở hợp đồng nhằm kéo dài thời gian thanh toán.

5.4. Cách tính lãi chậm trả trong thực tiễn

Thông thường, lãi chậm trả được tính dựa trên:

• Số tiền chậm thanh toán

• Thời gian chậm thanh toán

• Mức lãi suất áp dụng theo thỏa thuận hoặc pháp luật

Việc tính toán chính xác lãi chậm trả giúp doanh nghiệp đưa ra yêu cầu hợp lý, có căn cứ pháp lý, dễ được Tòa án hoặc Trọng tài chấp nhận.

6. Thủ tục khởi kiện tranh chấp thanh toán trong thương mại

Khi các biện pháp thương lượng, hòa giải không mang lại kết quả, doanh nghiệp có quyền khởi kiện để đòi nợ, yêu cầu phạt vi phạm và lãi chậm trả theo quy định pháp luật.

6.1. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp thanh toán

Tùy từng trường hợp, tranh chấp thanh toán thương mại có thể được giải quyết tại:

• Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật tố tụng

• Trọng tài thương mại, nếu trong hợp đồng có điều khoản trọng tài hợp lệ

Việc lựa chọn đúng cơ quan giải quyết ngay từ đầu giúp doanh nghiệp tránh bị trả đơn hoặc kéo dài thời gian xử lý.

6.2. Thời hiệu khởi kiện tranh chấp thanh toán

Theo quy định pháp luật về thương mại:

• Thời hiệu khởi kiện tranh chấp thương mại là 02 năm

• Thời hiệu được tính từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, thường là ngày đến hạn thanh toán

👉 Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý thời hiệu, bởi hết thời hiệu khởi kiện có thể dẫn đến mất quyền yêu cầu Tòa án giải quyết.

6.3. Luật sư Gần Tôi tư vấn soạn hồ sơ khởi kiện tranh chấp thanh toán

Hồ sơ khởi kiện thường bao gồm:

• Đơn khởi kiện tranh chấp thương mại

• Hợp đồng thương mại và các phụ lục kèm theo

• Hóa đơn, chứng từ thanh toán

• Biên bản giao nhận hàng hóa, nghiệm thu dịch vụ

• Thư nhắc nợ, xác nhận công nợ (nếu có)

• Tài liệu chứng minh phạt vi phạm, lãi chậm trả

Việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, logic sẽ giúp quá trình giải quyết nhanh chóng và thuận lợi hơn.

6.4. Trình tự giải quyết tại Tòa án hoặc Trọng tài

Thông thường, trình tự giải quyết tranh chấp thanh toán bao gồm:

1. Nộp đơn khởi kiện

2. Thụ lý vụ án/vụ việc

3. Hòa giải (nếu có)

4. Xét xử hoặc giải quyết bằng phán quyết trọng tài

5. Thi hành bản án hoặc phán quyết

Mỗi giai đoạn đều đòi hỏi doanh nghiệp chuẩn bị kỹ lưỡng về hồ sơ và chiến lược pháp lý.

7. Có nên thuê Luật sư Gần Tôi giải quyết tranh chấp thanh toán trong thương mại?

Tranh chấp thanh toán thương mại thường liên quan trực tiếp đến dòng tiền và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Việc tự xử lý không đúng cách có thể khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian, chi phí và thậm chí không thu hồi được công nợ.

7.1. Khi nào doanh nghiệp nên thuê Luật sư Gần Tôi?

Doanh nghiệp nên cân nhắc thuê luật sư trong các trường hợp:

• Khoản nợ lớn, đối tác cố tình chây ì thanh toán

• Tranh chấp có yêu cầu phạt vi phạm, lãi chậm trả, bồi thường thiệt hại

• Đối tác phủ nhận nghĩa vụ thanh toán hoặc đưa ra nhiều lý do kéo dài

• Cần khởi kiện tại Tòa án hoặc Trọng tài thương mại

Trong các trường hợp này, luật sư giúp doanh nghiệp đi đúng hướng pháp lý ngay từ đầu.

7.2. Lợi ích khi có Luật sư Gần Tôi tham gia đòi nợ thương mại

Luật sư tranh chấp thương mại sẽ hỗ trợ doanh nghiệp:

• Đánh giá khả năng thu hồi công nợ và rủi ro pháp lý

• Xây dựng chiến lược đòi nợ hiệu quả, đúng luật

• Soạn thảo đơn từ, thư yêu cầu thanh toán mang tính pháp lý cao

• Đại diện làm việc, thương lượng hoặc tranh tụng tại Tòa án/Trọng tài

Sự tham gia của luật sư giúp doanh nghiệp tăng đáng kể khả năng thu hồi nợ và hạn chế tranh chấp kéo dài.

7.3. Chi phí thuê Luật sư Gần Tôi tranh chấp thanh toán

Chi phí thuê luật sư thường phụ thuộc vào:

• Giá trị khoản nợ tranh chấp

• Mức độ phức tạp của vụ việc

• Phạm vi công việc mà luật sư đảm nhận

Thông thường, chi phí sẽ được thỏa thuận minh bạch ngay từ đầu, bảo đảm phù hợp với lợi ích và khả năng của doanh nghiệp.

Văn phòng Luật sư Châu Đốc – Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh
📍 Địa chỉ: 92/49/7/20 Nguyễn Thị Chạy, khu phố Chiêu Liêu, Phường Dĩ An, Thành phố Hồ Chí Minh.
📞 Điện thoại: 0987 79 16 32
✉️ Email: luattamduc.law@gmail.com
🌐 Website: luatsugantoi.vn
📘 Facebook: Luật sư Dân sự
🎵 TikTok: @luatsutuvantphcm
📍 Google Maps: Xem bản đồ
🕐 Thời gian làm việc: Thứ 2 – Thứ 7 (8:00 – 17:00)