Luật sư Gần tôi – Xử lý hành vi làm giả, làm nhái thương hiệu trên sàn TMĐT (Shoppe, TikTok shop) mới nhất 2026

MỞ ĐẦU

Thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam đang trải qua giai đoạn bùng nổ mạnh mẽ với sự thống trị của các nền tảng như Shopee và TikTok Shop. Tuy nhiên, sự phát triển vượt bậc này cũng kéo theo một hệ lụy nhức nhối: vấn nạn hàng giả, hàng nhái, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) ngày càng tinh vi.

Đối với các doanh nghiệp và chủ sở hữu thương hiệu, việc bị làm giả sản phẩm không chỉ làm suy giảm doanh thu trực tiếp mà còn tàn phá uy tín, danh tiếng đã gây dựng nhiều năm. Bài viết này là một cẩm nang pháp lý chuyên sâu, cung cấp giải pháp toàn diện từ góc độ kỹ thuật số lẫn thực thi pháp luật để giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu của mình trên không gian mạng.

1. Bối cảnh thị trường và các thủ đoạn tinh vi trên sàn TMĐT

1.1. Thực trạng xâm phạm nhãn hiệu trực tuyến

Môi trường Internet với đặc tính ẩn danh cao, tốc độ truyền thông tin nhanh và việc khởi tạo gian hàng trực tuyến quá dễ dàng đã biến các sàn TMĐT trở thành nơi tiêu thụ hàng giả lý tưởng. Nếu như trước đây, hàng giả thường tập trung tại các chợ đầu mối, cửa hàng truyền thống thì nay, chúng được phân tán vào hàng ngàn gian hàng ảo trên Shopee và các phiên livestream dồn dập trên TikTok Shop.

1.2. Các phương thức qua mặt hệ thống kiểm duyệt (AI Filter) của sàn

Các đối tượng kinh doanh bất chính hiện nay không còn sử dụng các phương thức thô sơ mà áp dụng nhiều thủ đoạn kỹ thuật công nghệ để né tránh bộ lọc của sàn:

• Cố ý viết sai lệch tên thương hiệu: Thay vì viết đúng tên nhãn hiệu đang được bảo hộ (ví dụ: “Chanel”, “Nike”), các đối tượng sử dụng ký tự ẩn hoặc ký tự đặc biệt như C.h.a.n.e.l, N-i-k-e, Áo thun N.k để hệ thống quét từ khóa của sàn không phát hiện được.

• Sử dụng mạng lưới “Gian hàng ma” : Một chủ hàng giả có thể mua hàng loạt thông tin định danh (CCCD/CMND) để lập ra hàng trăm gian hàng phụ. Khi một gian hàng bị sập do có khiếu nại, họ ngay lập tức chuyển hướng dòng tiền và tệp khách hàng sang các shop dự phòng chỉ trong vài phút.

• Xóa mờ logo trên ảnh hiển thị: Trên ảnh đại diện của sản phẩm, đối tượng dùng phần mềm che mờ hoặc đè icon lên vị trí logo thương hiệu. Tuy nhiên, khi tư vấn qua tin nhắn chát (chatbox) hoặc gửi hàng thực tế, sản phẩm vẫn mang nhãn mác giả mạo hoàn toàn.

• Lợi dụng tính năng Livestream ngắn: Đặc biệt trên TikTok Shop, các phiên livestream bán hàng giả diễn ra rất chớp nhoáng. Sản phẩm chỉ được đưa vào giỏ hàng trong vài phút lúc livestream rồi gỡ bỏ ngay lập tức, khiến cho việc quét link thu thập chứng cứ của chủ sở hữu gặp rất nhiều trở ngại.

2. Khung pháp lý điều chỉnh và phân biệt thuật ngữ

Để thực thi quyền lực pháp lý một cách chính xác, doanh nghiệp cần phân biệt rõ hai khái niệm cốt lõi dưới góc độ luật định nhằm tránh việc gửi đơn khiếu nại sai hướng, kéo dài thời gian xử lý.

2.1. Phân biệt Hàng giả nhãn hiệu và Hàng xâm phạm quyền (Hàng nhái)

2.2. Các văn bản pháp luật cốt lõi hiện hành

• Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi, bổ sung): Văn bản gốc quy định về quyền hợp pháp của chủ sở hữu nhãn hiệu và các hành vi bị coi là xâm phạm quyền.

• Nghị định số 91/2025/NĐ-CP (Cập nhật mới nhất): Quy định chi tiết về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, tăng nặng mức phạt tiền và bổ sung các chế tài chặn kỹ thuật số (khóa tài khoản, đình chỉ hoạt động tên miền) đối với môi trường mạng.

• Nghị định số 52/2013/NĐ-CP và Nghị định số 85/2021/NĐ-CP về Thương mại điện tử: Quy định rõ trách nhiệm pháp lý của đơn vị vận hành sàn TMĐT trong việc phải chủ động gỡ bỏ thông tin hàng hóa vi phạm trong vòng 24 giờ kể từ khi nhận được phản hồi hợp lệ.

3. Cơ chế bảo vệ tự động của các sàn TMĐT

Trước khi can thiệp bằng các biện pháp pháp lý nặng nề của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp nên tận dụng tối đa cổng bảo vệ quyền SHTT mà các sàn đã thiết lập.

3.1. Hệ thống Shopee Brand Intellectual Property Portal (IPR Portal)

Shopee cung cấp một cổng thông tin chuyên biệt để chủ sở hữu thương hiệu thực hiện quyền khiếu nại của mình theo quy trình chuẩn hóa:

• Bước 1: Thiết lập tài khoản chủ thể quyền: Doanh nghiệp truy cập cổng IPR của Shopee, cung cấp hồ sơ pháp lý (Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp) và thông tin người đại diện.

• Bước 2: Nộp chứng cứ sở hữu trí tuệ: Tải lên Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu do Cục Sở hữu trí tuệ cấp (đang trong thời hạn hiệu lực). Nếu doanh nghiệp là nhà phân phối độc quyền từ tập đoàn nước ngoài, bắt buộc phải có Hợp đồng Li-xăng (Licensing Agreement) hoặc Thư ủy quyền (Power of Attorney – POA) được hợp pháp hóa lãnh sự.

• Bước 3: Tạo yêu cầu gỡ bỏ: Doanh nghiệp cung cấp danh sách các link (URL) sản phẩm vi phạm, đối chiếu hành vi xâm phạm. Shopee sẽ thẩm định trong vòng 1 – 3 ngày làm việc để tiến hành khóa link sản phẩm và tính điểm phạt (Sao Quả Tạ) đối với nhà bán hàng vi phạm.

3.2. Hệ thống TikTok Shop Intellectual Property Protection Center (IPPC)

Khác với Shopee, TikTok Shop ứng dụng mạnh mẽ công nghệ AI kết hợp kiểm duyệt thời gian thực (Real-time protection):

• Cơ chế quét chủ động: Khi nhãn hiệu được phê duyệt thành công trên hệ thống IPPC, thuật toán AI của TikTok sẽ tự động rà soát tiêu đề sản phẩm, mô tả và nội dung hashtag của các shop khác. Nếu phát hiện một tài khoản chưa được đưa vào danh sách ủy quyền (White-list) sử dụng tên nhãn hiệu với mức giá bất thường, sản phẩm đó sẽ bị ẩn tạm thời để kiểm tra.

• Chế tài nghiêm khắc: TikTok Shop áp dụng cơ chế cộng dồn điểm vi phạm của nhà bán hàng. Vi phạm lần đầu sẽ bị xóa sản phẩm; tái phạm từ lần thứ hai trở đi sẽ bị cấm tham gia các chương trình khuyến mãi, khóa tính năng livestream và đỉnh điểm là đóng băng vĩnh viễn dòng tiền trong ví điện tử của gian hàng đó.

4. Quy trình thu thập chứng cứ và giám định xâm phạm

Khi tranh chấp không thể giải quyết triệt để bằng các công cụ gỡ link tự động của sàn, doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ chứng cứ pháp lý vững chắc để gửi tới các cơ quan chức năng.

4.1. Vai trò của Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ (VIPRI)

Doanh nghiệp không thể tự khẳng định một sản phẩm là hàng giả dưới góc độ pháp lý nếu thiếu một văn bản chuyên môn độc lập. Kết luận giám định của VIPRI là chứng cứ có trọng lượng cao nhất, giúp cơ quan thực thi pháp luật ra quyết định xử lý nhanh chóng.

Hồ sơ yêu cầu giám định tại VIPRI bao gồm:

1. Đơn đề nghị giám định theo mẫu.

2. Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu.

3. Mẫu vật phẩm xâm phạm (hoặc ảnh chụp, tài liệu mô tả chi tiết sản phẩm mua từ sàn TMĐT).

VIPRI sẽ tiến hành đối chiếu cấu trúc nhãn hiệu, khả năng gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng trung bình để đưa ra kết luận chính thức có yếu tố xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp hay không.

4.2 Thủ tục lập Vi bằng Thừa phát lại đối với giao dịch số

Chứng cứ trên môi trường mạng rất dễ bị thay đổi hoặc xóa bỏ trong tích tắc. Do đó, việc lập Vi bằng Thừa phát lại là bước bắt buộc để hợp pháp hóa chứng cứ số trước Tòa án hoặc cơ quan Quản lý thị trường.

Quy trình 4 bước mua hàng thử nghiệm chuẩn pháp lý:

• Bước 1: Thừa phát lại chứng kiến và lập vi bằng ghi nhận toàn bộ quá trình truy cập vào ứng dụng Shopee/TikTok Shop, hiển thị rõ tên shop, ID gian hàng, số lượng sản phẩm vi phạm đã bán và các đánh giá từ khách hàng.

• Bước 2: Thực hiện thao tác đặt mua sản phẩm giả mạo, ghi nhận mã đơn hàng, phương thức thanh toán và đơn vị vận chuyển Logistics.

• Bước 3: Khi shipper giao kiện hàng, Thừa phát lại chứng kiến quá trình nhận hàng, chụp ảnh tình trạng niêm phong, nhãn vận đơn (chứa thông tin số điện thoại và địa chỉ kho gửi hàng).

• Bước 4: Lập biên bản mở hộp (Unboxing) ngay tại chỗ dưới sự chứng kiến của Thừa phát lại, kiểm tra chi tiết cấu trúc sản phẩm bên trong và quay video không cắt ghép để đính kèm vào nội dung Vi bằng.

5. Biện pháp can thiệp hành chính và khởi kiện dân sự

Khi đã nắm giữ đầy đủ chứng cứ (Kết luận giám định VIPRI và Vi bằng Thừa phát lại), doanh nghiệp tiến hành lựa chọn tuyến hành động pháp lý.

5.1. Phối hợp với Lực lượng Quản lý thị trường xử lý hành chính

Biện pháp hành chính có ưu điểm là tốc độ thực thi rất nhanh, giúp dập tắt hành vi vi phạm ngay lập tức. Doanh nghiệp gửi Đơn yêu cầu xử lý vi phạm đến Cục Quản lý thị trường (QLTT) hoặc Cơ quan Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế tại địa phương (nơi định vị được kho hàng thông qua nhãn vận đơn mua thử).

Sau khi tiếp nhận hồ sơ hợp lệ, lực lượng QLTT sẽ tiến hành trinh sát và bất ngờ ập vào kiểm tra hành chính kho hàng thực tế của đối tượng. Toàn bộ số lượng hàng giả, hàng nhái sẽ bị tịch thu, niêm phong và tổ chức tiêu hủy công khai, đồng thời đối tượng vi phạm sẽ bị phạt tiền theo khung quy định của Nghị định số 91/2025/NĐ-CP.

5.2. Khởi kiện Dân sự đòi bồi thường thiệt hại tại Tòa án

Xử lý hành chính giúp tịch thu hàng giả nhưng không bù đắp được thiệt hại về mặt tài chính cho doanh nghiệp. Để đòi lại quyền lợi kinh tế, doanh nghiệp cần khởi kiện dân sự ra Tòa án nhân dân cấp tỉnh (do tranh chấp có liên quan đến quyền SHTT và kinh doanh thương mại).

6. Trách nhiệm hình sự đối với hành vi buôn bán hàng giả lớn

Khi hành vi xâm phạm quyền SHTT và làm giả thương hiệu diễn ra với quy mô công nghiệp, số lượng dòng tiền lớn, vụ việc sẽ chuyển dịch từ dân sự/hành chính sang xử lý hình sự theo Bộ luật Hình sự Việt Nam:

• Điều 192: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả: Áp dụng khi đối tượng sản xuất hoặc buôn bán hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật có trị giá từ 30.000.000 đồng trở lên, hoặc dưới 30.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm. Hình phạt cao nhất đối với cá nhân có thể lên đến 15 năm tù giam. Đối với pháp nhân thương mại phạm tội, mức phạt tiền lên đến 15 tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

• Điều 226: Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp: Áp dụng cụ thể đối với hành vi cố ý vi phạm quy mô thương mại đối với nhãn hiệu đang được bảo hộ tại Việt Nam, thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng trở lên hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu nhãn hiệu từ 500.000.000 đồng trở lên.

7. Chiến lược quản trị rủi ro và phòng ngừa chủ động

Thay vì chạy theo giải quyết hậu quả khi hàng giả đã tràn lan, doanh nghiệp cần thiết lập một hệ thống rào cản phòng ngự chủ động:

1. Chiến lược nộp đơn sớm (First-to-file): Pháp luật Việt Nam bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho người nộp đơn đăng ký sớm nhất chứ không phải người sử dụng trước. Do đó, ngay khi thiết kế xong logo hoặc tên gọi sản phẩm, doanh nghiệp phải nộp đơn bảo hộ lên Cục SHTT ngay lập tức.

2. Ứng dụng công nghệ chống giả số (Dynamic QR Code): Mỗi sản phẩm xuất xưởng cần được dán một mã QR Code biến đổi phủ cào độc bản. Khi người tiêu dùng quét mã kích hoạt bảo hành, hệ thống máy chủ của hãng sẽ ghi nhận vị trí và thời gian. Nếu một mã bị đối tượng làm giả sao chép dán lên hàng ngàn sản phẩm khác, hệ thống sẽ ngay lập tức cảnh báo lỗi “Mã đã được kích hoạt trước đó” và gửi tọa độ nghi vấn về cho bộ phận pháp chế của doanh nghiệp.

3. Xây dựng hệ thống gian hàng chính hãng (Mall/Official Store): Đăng ký bảo chứng Shopee Mall và TikTok Shop Mall để được gắn nhãn xanh chứng thực chất lượng uy tín. Việc này giúp thuật toán tìm kiếm của sàn ưu tiên hiển thị shop của doanh nghiệp và hạ thấp thứ hạng của các shop giả mạo.

Xem thêm: Giải quyết tranh chấp sở hữu trí tuệ – Thủ tục và kinh nghiệm thực tiễn

KẾT LUẬN

Cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái trên không gian mạng là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa Công nghệ thông tin, Quản trị thương hiệu và Thực thi pháp luật. Việc đầu tư ngân sách cho công tác bảo vệ tài sản trí tuệ không phải là một khoản chi phí mất đi, mà là khoản đầu tư cốt lõi để bảo vệ dòng doanh thu, thị phần và giá trị vô hình vững chắc của doanh nghiệp trước làn sóng cạnh tranh khốc liệt của kỷ nguyên số.

Văn phòng Luật sư Châu Đốc – Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh
📍 Địa chỉ: 92/49/7/20 Nguyễn Thị Chạy, khu phố Chiêu Liêu, Phường Dĩ An, Thành phố Hồ Chí Minh.
📞 Điện thoại: 0987 79 16 32
✉️ Email: luattamduc.law@gmail.com
🌐 Website: luatsugantoi.vn
📘 Facebook: Luật sư Dân sự
🎵 TikTok: @luatsutuvantphcm
📍 Google Maps: Xem bản đồ
🕐 Thời gian làm việc: Thứ 2 – Thứ 7 (8:00 – 17:00)