1. Không có thu nhập ổn định có được quyền nuôi con không?

Trong thực tế giải quyết ly hôn, rất nhiều cha hoặc mẹ cho rằng: “Ai có lương cao hơn thì chắc chắn được nuôi con” hoặc “Không có hợp đồng lao động thì coi như thua”. Đây là cách hiểu chưa đúng với tinh thần của pháp luật hôn nhân và gia đình để giành quyền nuôi con.

Nội dung trang

Theo quy định hiện hành, khi quyết định giao con cho ai trực tiếp nuôi dưỡng, Tòa án không căn cứ duy nhất vào mức thu nhập hay tính ổn định của công việc, mà đặt trọng tâm vào nguyên tắc bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho con chưa thành niên.

Thu nhập chỉ là một trong nhiều yếu tố được xem xét. Pháp luật không yêu cầu cha hoặc mẹ phải có:

Mức lương cố định hàng tháng
Hợp đồng lao động dài hạn
Công việc tại cơ quan, doanh nghiệp

Do đó, việc không có thu nhập ổn định không đồng nghĩa với việc không đủ điều kiện nuôi con.

Trên thực tế, nhiều trường hợp:

Làm nghề tự do, buôn bán nhỏ, kinh doanh cá thể
Có thu nhập không đều theo tháng nhưng vẫn đảm bảo chi phí sinh hoạt
Được gia đình hỗ trợ về chỗ ở, sinh hoạt

👉 vẫn được Tòa án giao quyền nuôi con nếu chứng minh được khả năng đảm bảo đời sống ổn định và môi trường phát triển lành mạnh cho trẻ.

Quan trọng hơn, Tòa án đánh giá tổng hòa các điều kiện, bao gồm:

Khả năng trực tiếp chăm sóc con hằng ngày
Thời gian dành cho con
Sự gắn bó tình cảm giữa cha/mẹ và con
Nhân thân, đạo đức, lối sống
Sự ổn định về nơi cư trú và môi trường sống

Trong nhiều vụ án, dù một bên có thu nhập cao hơn nhưng:

Thường xuyên vắng nhà
Giao con cho ông bà hoặc người khác chăm sóc
Có lối sống không phù hợp, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ

thì Tòa án vẫn có thể giao con cho người có thu nhập thấp hơn nhưng trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc con tốt hơn.

📌 Có thể hiểu ngắn gọn rằng:

Pháp luật không chọn người “kiếm tiền giỏi hơn”, mà chọn người “nuôi con tốt hơn”.

Quyền nuôi con khi cha/mẹ không có thu nhập ổn định theo quy định pháp luật

2. Các tiêu chí Tòa án xem xét khi quyết định quyền nuôi con

Khi cha mẹ không thỏa thuận được về người trực tiếp nuôi con sau ly hôn, Tòa án sẽ căn cứ vào nhiều tiêu chí khác nhau để đánh giá ai là người có điều kiện tốt hơn cho sự phát triển toàn diện của trẻ. Việc đánh giá này mang tính toàn diện, khách quan, không dựa trên một yếu tố đơn lẻ.

2.1. Điều kiện vật chất – không chỉ là mức thu nhập

Điều kiện vật chất thường là yếu tố đầu tiên được các bên đưa ra tranh luận. Tuy nhiên, Tòa án không chỉ nhìn vào con số thu nhập trên giấy tờ, mà xem xét khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế của con trong đời sống hằng ngày.

Cụ thể, Tòa án xem xét:

Thu nhập thực tế của cha, mẹ (dù ổn định hay không ổn định)
Nguồn thu hợp pháp để duy trì cuộc sống của con
Khả năng chi trả cho việc ăn uống, học tập, khám chữa bệnh
Chỗ ở hợp pháp, ổn định, đảm bảo sinh hoạt cho trẻ

📌 Trên thực tế, người làm nghề tự do, kinh doanh cá thể, buôn bán nhỏ hoặc làm thời vụ vẫn được coi là có điều kiện vật chất nếu chứng minh được:

Có thu nhập thường xuyên dù không cố định theo tháng
Có nhà ở ổn định hoặc được gia đình hỗ trợ chỗ ở
Đảm bảo các chi phí thiết yếu cho con

Ngược lại, người có thu nhập cao nhưng:

Chi tiêu không kiểm soát
Thường xuyên vắng nhà
Không trực tiếp chăm sóc con

thì lợi thế về thu nhập có thể không còn ý nghĩa quyết định.

2.2. Điều kiện tinh thần – yếu tố ngày càng được ưu tiên

Bên cạnh điều kiện vật chất, Tòa án đặc biệt coi trọng điều kiện tinh thần, bởi đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển nhân cách, tâm lý của trẻ.

Điều kiện tinh thần được thể hiện qua:

Thời gian cha/mẹ có thể trực tiếp chăm sóc, đưa đón, kèm học cho con
Mức độ quan tâm, gắn bó giữa cha/mẹ và con
Môi trường sống ổn định, lành mạnh, không có bạo lực hay tệ nạn
Nhân thân, đạo đức, lối sống của người xin nuôi con

Trong nhiều vụ việc, Tòa án đánh giá rất cao vai trò của người:

Trực tiếp nuôi dưỡng con từ nhỏ đến khi ly hôn
Hiểu rõ sinh hoạt, tâm lý, sức khỏe của con
Có lối sống lành mạnh, không ảnh hưởng xấu đến trẻ

👉 Điều này giải thích vì sao có trường hợp người thu nhập thấp hơn nhưng có nhiều thời gian, trách nhiệm và sự gắn bó với con lại được giao quyền nuôi con.

2.3. Sự ổn định lâu dài cho sự phát triển của trẻ

Một tiêu chí quan trọng khác là tính ổn định trong tương lai của con, bao gồm:

Nơi cư trú ổn định, không thường xuyên thay đổi
Môi trường học tập, sinh hoạt quen thuộc
Sự hỗ trợ từ ông bà, người thân trong việc chăm sóc con

Tòa án thường hạn chế việc giao con cho người:

Phải di chuyển chỗ ở liên tục
Công việc thường xuyên đi xa, không có người hỗ trợ chăm sóc

vì điều này có thể ảnh hưởng đến tâm lý và quá trình phát triển của trẻ.

2.4. So sánh tổng thể điều kiện của cha và mẹ

Cuối cùng, Tòa án không đánh giá từng yếu tố riêng lẻ, mà đặt các điều kiện của cha và mẹ lên bàn cân tổng thể để xem:

Ai đáp ứng tốt hơn lợi ích về vật chất
Ai tạo được môi trường tinh thần ổn định hơn
Ai có khả năng gắn bó, chăm sóc con lâu dài hơn

📌 Do đó, trong tranh chấp nuôi con, việc chuẩn bị chứng cứ đầy đủ, trình bày rõ vai trò thực tế trong quá trình nuôi dưỡng con là yếu tố mang tính quyết định, đặc biệt đối với cha/mẹ không có thu nhập ổn định.

3. Quyền nuôi con theo độ tuổi của con

Độ tuổi của con là một trong những căn cứ quan trọng để Tòa án xem xét giao quyền nuôi con sau ly hôn. Pháp luật hôn nhân và gia đình chia việc xác định người trực tiếp nuôi con theo từng giai đoạn phát triển, nhằm bảo đảm phù hợp với nhu cầu thể chất và tâm lý của trẻ.

3.1. Con dưới 36 tháng tuổi – ưu tiên sự chăm sóc trực tiếp của mẹ

Đối với con dưới 36 tháng tuổi, pháp luật quy định nguyên tắc ưu tiên giao con cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng, bởi ở độ tuổi này trẻ cần:

Sự chăm sóc gần gũi, thường xuyên
Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt đặc thù
Sự gắn bó về thể chất và tâm lý với người mẹ

Tuy nhiên, việc ưu tiên này không mang tính tuyệt đối. Tòa án có thể không giao con cho mẹ nếu có căn cứ cho thấy người mẹ:

Không đủ khả năng chăm sóc, nuôi dưỡng con
Có hành vi, lối sống ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của trẻ
Không trực tiếp chăm sóc con hoặc thường xuyên bỏ mặc con

📌 Trong trường hợp cha chứng minh được mình có điều kiện chăm sóc con tốt hơn và việc giao con cho cha phù hợp với lợi ích của trẻ, Tòa án vẫn có thể quyết định giao con cho cha trực tiếp nuôi.

3.2. Con từ đủ 36 tháng đến dưới 7 tuổi – xem xét toàn diện điều kiện của cha và mẹ

Đối với trẻ từ đủ 36 tháng đến dưới 7 tuổi, pháp luật không ưu tiên mặc định cha hay mẹ, mà yêu cầu Tòa án đánh giá toàn diện các điều kiện của cả hai bên.

Ở độ tuổi này, Tòa án đặc biệt xem xét:

Ai là người trực tiếp chăm sóc con trong thời gian dài trước khi ly hôn
Điều kiện sinh hoạt, học tập, y tế của con
Khả năng dành thời gian, quan tâm, giáo dục con
Sự ổn định về nơi ở và môi trường sống

Trong thực tiễn, người:

Trực tiếp đưa đón con đi học
Theo dõi việc học tập, sức khỏe
Hiểu rõ thói quen sinh hoạt và tâm lý của con

thường được đánh giá cao hơn, kể cả khi thu nhập không ổn định hoặc thấp hơn bên còn lại.

👉 Điều này cho thấy, ở nhóm tuổi này, vai trò thực tế trong việc nuôi dưỡng con quan trọng hơn yếu tố tài chính đơn thuần.

3.3. Con từ đủ 7 tuổi trở lên – xem xét nguyện vọng của con

Đối với con từ đủ 7 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con khi quyết định người trực tiếp nuôi dưỡng. Việc lấy ý kiến của con nhằm tôn trọng quyền được bày tỏ ý kiến của trẻ em theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, cần lưu ý:

Nguyện vọng của con không phải yếu tố quyết định tuyệt đối
Tòa án vẫn phải đánh giá xem nguyện vọng đó có phù hợp với lợi ích của con hay không
Tránh trường hợp con bị tác động, lôi kéo hoặc gây áp lực tâm lý

Trong thực tế, nếu con mong muốn sống với cha hoặc mẹ nhưng người đó:

Không đủ điều kiện chăm sóc
Có lối sống không phù hợp
Không đảm bảo môi trường phát triển lành mạnh

thì Tòa án có thể không chấp nhận nguyện vọng đó, nhằm bảo vệ quyền lợi tốt nhất cho trẻ.

3.4. Trường hợp con có nhu cầu chăm sóc đặc biệt

Đối với trẻ:

Có bệnh lý
Có nhu cầu chăm sóc, điều trị thường xuyên
Cần môi trường sinh hoạt đặc thù

Tòa án sẽ ưu tiên giao con cho người:

Có khả năng trực tiếp chăm sóc
Có thời gian và điều kiện theo dõi sức khỏe của con
Đáp ứng tốt nhất nhu cầu phát triển đặc biệt của trẻ

Trong những trường hợp này, thu nhập ổn định không phải là yếu tố quyết định, mà là khả năng chăm sóc thực tế.

📌 Tóm lại, độ tuổi của con là căn cứ quan trọng nhưng không phải duy nhất. Tòa án luôn đặt mục tiêu cao nhất là đảm bảo quyền lợi toàn diện và lâu dài cho trẻ, kể cả trong trường hợp cha hoặc mẹ không có thu nhập ổn định.

4. Không có thu nhập ổn định cần chứng minh gì để giành quyền nuôi con?

Trong tranh chấp quyền nuôi con, người không có thu nhập ổn định không ở thế yếu tuyệt đối. Tuy nhiên, để được Tòa án chấp nhận, cha hoặc mẹ cần chủ động chứng minh mình có đủ điều kiện nuôi dưỡng con tốt hơn bên còn lại.

Việc chứng minh nên được thực hiện toàn diện, có hệ thống, tập trung vào các nhóm chứng cứ sau:

4.1. Chứng minh nguồn thu nhập thực tế dù không ổn định

Dù không có hợp đồng lao động hay bảng lương cố định, cha/mẹ vẫn cần chứng minh mình có nguồn thu hợp pháp để nuôi con, chẳng hạn:

Thu nhập từ kinh doanh nhỏ lẻ, buôn bán, làm nghề tự do
Thu nhập theo vụ, theo đơn hàng, theo công việc thời vụ
Thu nhập từ cho thuê tài sản, làm dịch vụ

Các chứng cứ có thể sử dụng:

Sao kê tài khoản ngân hàng
Giấy xác nhận thu nhập của chính quyền địa phương
Hóa đơn, sổ ghi chép kinh doanh
Lời khai của người làm chứng (người thân, hàng xóm, đối tác làm ăn)

📌 Tòa án đánh giá thu nhập theo khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế của con, không yêu cầu phải chứng minh thu nhập chính xác từng đồng.

4.2. Chứng minh điều kiện chỗ ở và môi trường sống ổn định

Chỗ ở ổn định là yếu tố rất quan trọng, đặc biệt đối với trẻ nhỏ. Cha/mẹ cần chứng minh:

Có nơi ở hợp pháp, lâu dài
Môi trường sinh hoạt phù hợp cho trẻ (an toàn, lành mạnh)
Gần trường học, cơ sở y tế, người thân hỗ trợ chăm sóc

Chứng cứ thường gồm:

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà
Hợp đồng thuê nhà dài hạn
Xác nhận cư trú của địa phương
Hình ảnh, tài liệu thể hiện điều kiện sinh hoạt thực tế của con

👉 Trường hợp sống chung với ông bà, người thân không bị coi là bất lợi, nếu chứng minh được môi trường sống ổn định và có sự hỗ trợ chăm sóc trẻ.

4.3. Chứng minh vai trò trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc con

Đây là nhóm chứng cứ mang tính quyết định, đặc biệt khi thu nhập không ổn định. Cha/mẹ cần làm rõ:

Ai là người trực tiếp chăm sóc con hằng ngày
Ai đưa đón con đi học, chăm sóc khi ốm đau
Ai nắm rõ thói quen sinh hoạt, học tập của con

Chứng cứ có thể bao gồm:

Xác nhận của trường học, giáo viên
Hồ sơ khám bệnh, sổ tiêm chủng đứng tên người chăm sóc chính
Tin nhắn, hình ảnh, video thể hiện quá trình nuôi dưỡng con
Lời khai của người thân, hàng xóm

📌 Người đã trực tiếp nuôi con ổn định trong thời gian dài thường được Tòa án ưu tiên, kể cả khi điều kiện tài chính không vượt trội.

4.4. Chứng minh điều kiện tinh thần và nhân thân tốt

Ngoài vật chất, Tòa án rất quan tâm đến:

Đạo đức, lối sống của cha/mẹ
Cách ứng xử với con
Khả năng giáo dục, định hướng cho con

Cha/mẹ có thể chứng minh thông qua:

Xác nhận của địa phương về nhân thân tốt
Không vi phạm pháp luật, không có tệ nạn xã hội
Môi trường sống lành mạnh, không bạo lực gia đình

Ngược lại, nếu bên còn lại:

Có hành vi bạo lực
Thường xuyên bỏ bê con
Có lối sống ảnh hưởng xấu đến trẻ

thì đây là căn cứ quan trọng để Tòa án xem xét giao con cho người còn lại, kể cả khi người đó không có thu nhập ổn định.

4.5. Chứng minh hạn chế, bất lợi của bên còn lại (nếu có)

Trong tranh chấp, ngoài việc chứng minh điều kiện của mình, cha/mẹ còn có thể:

Chỉ ra những hạn chế trong khả năng nuôi con của bên kia
Chứng minh bên kia không dành thời gian chăm sóc con
Chứng minh môi trường sống của bên kia không phù hợp

⚠️ Việc này cần thực hiện cẩn trọng, trung thực, tránh suy diễn hoặc cung cấp thông tin không có căn cứ.

📌 Kết luận phần 4:
Người không có thu nhập ổn định muốn giành quyền nuôi con cần tập trung vào chứng minh khả năng nuôi dưỡng thực tế, sự gắn bó, trách nhiệm và môi trường sống ổn định cho trẻ. Trong nhiều trường hợp, đây chính là yếu tố quyết định, quan trọng hơn mức thu nhập trên giấy tờ.

5. Cha/mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ gì?

Dù không trực tiếp nuôi con, cha hoặc mẹ vẫn có:

Nghĩa vụ cấp dưỡng cho con
Quyền thăm nom con theo quy định
Không ai được cản trở quyền thăm nom, trừ trường hợp ảnh hưởng xấu đến con

6. Có thể thay đổi người trực tiếp nuôi con không?

Sau ly hôn, nếu có căn cứ cho rằng:

Người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện
Việc thay đổi người nuôi con là cần thiết cho lợi ích của con

👉 Cha hoặc mẹ có quyền yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con theo quy định pháp luật.

7. Kết luận

Không có thu nhập ổn định không đồng nghĩa với mất quyền nuôi con. Điều quan trọng nhất mà Tòa án hướng đến là lợi ích toàn diện của trẻ, bao gồm cả vật chất lẫn tinh thần.

Việc chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ đầy đủ và lập luận đúng pháp luật sẽ giúp cha/mẹ bảo vệ tốt nhất quyền lợi của mình và của con.

Thông tin liên hệ:

Văn phòng Luật sư Châu Đốc – Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh
📍 Địa chỉ: 92/49/7/20 Nguyễn Thị Chạy, khu phố Chiêu Liêu, Phường Dĩ An, Thành phố Hồ Chí Minh.
📞 Điện thoại: 0987 79 16 32
✉️ Email: luattamduc.law@gmail.com
🌐 Website: luatsugantoi.vn
📘 Facebook: Luật sư Dân sự
🎵 TikTok: @luatsutuvantphcm
📍 Google Maps: Xem bản đồ
🕐 Thời gian làm việc: Thứ 2 – Thứ 7 (8:00 – 17:00)

LUẬT SƯ HÔN NHÂN

Quyền nuôi con khi cha/mẹ không có thu nhập ổn định theo quy định pháp luật 2026